Bilyon-bilyong pisong gamot na nag-expire habang nasa government warehouses ang tinalakay sa Senate budget hearing, kasabay ng alegasyon ni Senator Raffy Tulfo na maaaring may problema sa paraan ng pagbili ng ilang gamot ng Department of Health o DOH.
Sa deliberasyon ng proposed 2027 DOH budget noong September 4, kinuwestiyon ni Tulfo kung bakit umaabot sa malaking halaga ang mga gamot na hindi nagagamit bago mag-expire.
Ayon sa records ng Commission on Audit, may expired o near-expiring medicines na nagkakahalaga ng P18.5 billion mula 2015 hanggang 2018, P2.2 billion noong 2019, P95.15 million noong 2020, P85 million noong 2021, P7.4 billion noong 2022, at P11.18 billion noong 2023.
Kasama sa 2023 figure ang mahigit 7 million vials ng expired COVID-19 vaccines at 24,539 bags ng donated dialysis solution.
Noong 2024, nakapagtala naman ang COA ng P34.8 million na expired drugs at karagdagang P99.5 million na malapit nang mag-expire.
Sinabi rin ni Health Secretary Edwin Mercado na noong 2025, nasa P217 million ang halaga ng gamot na nag-expire. Pero sa hearing, sinabi niyang kailangan pa niyang kunin ang kumpletong records ng mga nakaraang taon at ang dami ng mga gamot na nasayang.
Mas mabigat ang naging alegasyon ni Tulfo. Sinabi niya na base sa kanyang source, may posibilidad umanong sinasadyang bumili ng gamot na malapit nang mag-expire dahil mas mura at galing sa mga supplier na pinapaboran umano. Iniuugnay niya ito sa posibleng kickbacks.
Nagpakita rin si Tulfo ng mga larawan na ayon sa kanya ay nagpapakita ng milyun-milyong pisong expired medicines na ibinaon sa lupa. Hiniling niya sa DOH ang records kung paano ibinalik o itinapon ang mga expired na gamot.
Ipinaliwanag naman ni DOH Undersecretary Gloria Balboa na may arrangement ang DOH at ilang suppliers para maibalik ang medicines na malapit nang mag-expire. Pero sinabi niyang wala siyang personal na alam na parehong arrangement para sa mga gamot na expired na.
Sa procurement rules naman, sinabi ni Mercado na mahigpit nang hinihingi ngayon na ang medicines na ihahatid ng suppliers ay mayroong at least 18 months na shelf life bago ang expiration date. Maaari ring ma-disqualify ang suppliers na hindi sumusunod sa requirement.
Pero ayon kay Tulfo, dapat ding tingnan kung may pagkaantala sa procurement na nagiging dahilan para ideklara ang shortages bilang emergency. Sa ganitong sitwasyon, maaari umanong malampasan ang regular competitive bidding process.
May binanggit ding issue sa dating DOH procurement setup.
Kinumpirma ni Mercado na ang dating DOH Undersecretary for Financial and Supply Chain Management Services na si Randy Escolango ay may hawak na procurement functions bago siya nagbitiw noong August 15. Nakaharap si Escolango sa complaint sa Office of the Ombudsman.
Noong June, may DOH employees ding naghain ng complaint laban kina dating Health Secretary Ted Herbosa at Escolango dahil sa sinasabing conflict of interest. Ayon sa complaint, naging chair si Escolango ng Bids and Awards Committee habang hawak din niya ang finance at supply chain functions. Hindi pa niya pampublikong tinutugunan ang mga alegasyong ito.
Bilang tugon, sinabi ni Mercado na magtatatag siya ng investigating committee para siyasatin ang problema sa procurement at supply chain.
Pero sinabi ni Undersecretary Balboa na mayroon nang Inter-Office Task Force ang DOH. Nilinaw naman niyang ang task force ay hindi nag-iimbestiga ng medicine wastage at nakatuon sa weekly meetings tungkol sa policy, procurement at supply chain concerns.
Bukod sa investigation, tatlong pagbabago ang binanggit ng bagong health secretary.
Una, mas malaking bahagi ng medicine procurement ang dadaan sa PhilHealth, na maaaring makipag-negotiate ng bulk at discounted prices sa suppliers.
Ikalawa, 40 percent lamang ng medicines ang centrally procured ng DOH. Ang natitirang 60 percent, na karamihan ay common medicines na available locally, ay binibili sa pamamagitan ng regional Centers for Health Development.
Ikatlo, inaayos din ng DOH ang kanilang inventory-tracking IT system para mas madaling makita kung aling medicines ang malapit nang mag-expire.
Samantala, P353.8 billion ang proposed 2027 budget ng DOH sa ilalim ng National Expenditure Program. Mas mababa ito ng P95 billion o 21 percent kumpara sa P448-billion enacted budget ngayong taon. | BChannel News